شهروندان ترکیه که به دنبال پناهندگی در اروپا هستند، ممکن است تحت قوانین جدید مهاجرتی اتحادیه اروپا که از روز جمعه به اجرا گذاشته شده است، با شرایط سختتری روبرو شوند، حتی با وجود اینکه ترکیه همچنان به پیگرد قانونی افراد متهم به ارتباط با جنبش گولن ادامه میدهد.
این قوانین، استفاده از رویههای تسریعشده و مرزی را برای متقاضیانی از کشورهایی که شهروندان آنها بعید به نظر میرسد که از حمایت برخوردار شوند، گسترش میدهد.
طبق قوانینی که آژانس پناهندگی اتحادیه اروپا (EUAA) به آن استناد میکند، کشورهای نامزد عضویت در اتحادیه اروپا در صورت برآورده کردن چندین شرط، از جمله داشتن نرخ پذیرش پناهندگی ۲۰ درصد یا کمتر در سراسر اتحادیه اروپا، میتوانند در فهرست کشورهای مبدا امن این اتحادیه قرار گیرند. ترکیه به دلیل وضعیت نامزدی خود در چارچوب کشورهای امن اتحادیه اروپا قرار میگیرد و نرخ پذیرش پناهندگی آن پیش از اجرایی شدن سیستم جدید به زیر ۲۰ درصد رسیده بود. طبق گزارش پناهندگی EUAA در سال ۲۰۲۶ ، نرخ پذیرش ترکیه در سال ۲۰۲۵ به ۱۳ درصد کاهش یافته است که نسبت به ۱۷ درصد در سال ۲۰۲۴ و ۵۴ درصد در سال ۲۰۱۹ کاهش یافته است.
این طبقهبندی میتواند عواقب رویهای عمدهای داشته باشد. EUAA اعلام کرد که درخواستهای اتباع کشورهایی که نرخ پذیرش آنها ۲۰ درصد یا کمتر است، ممکن است تحت رویههای تسریعشده یا رویههای مرزی پردازش شوند و به مقامات اجازه دهند سریعتر به پروندههایی که احتمالاً بیاساس تلقی میشوند، رسیدگی کنند.
دادههای سال ۲۰۲۵ نشان میدهد که اتباع ترکیه پیش از اجرایی شدن قوانین جدید، به شدت در معرض رد درخواست خود بودهاند. EUAA اعلام کرد که حدود ۵۶ درصد از احکام اولیه در آن سال برای اتباع کشورهایی با نرخ پذیرش پایین صادر شده است. اتباع ترکیه، ونزوئلا، بنگلادش و کلمبیا یک سوم از کل احکام منفی را دریافت کردند که ترکیه در صدر آنها قرار داشت.
این نگرانی به ویژه برای متقاضیان ترک که میگویند در صورت بازگشت با پیگرد قانونی یا بازداشت با انگیزه سیاسی مواجه میشوند، حاد است. این موارد میتواند شامل افرادی باشد که به ارتباط با جنبش گولن متهم شدهاند، فعالان سیاسی کرد، روزنامهنگاران، چهرههای مخالف، وکلا، مدافعان حقوق بشر و کاربران رسانههای اجتماعی که تحت قانون مبارزه با تروریسم یا قانونی که توهین به رئیس جمهور را جرم میداند، تحت پیگرد قانونی قرار گرفتهاند.
رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، از زمان تحقیقات فساد در دسامبر ۲۰۱۳ که او و همچنین برخی از اعضای خانواده و حلقه نزدیکانش را درگیر کرد، پیروان جنبش گولن را که از فتح الله گولن، روحانی فقید مسلمان، الهام گرفتهاند، هدف قرار داده است. او این تحقیقات را به عنوان توطئه گولنیستها رد کرد و بعداً در ماه مه ۲۰۱۶ این جنبش را یک سازمان تروریستی اعلام کرد و پس از کودتای نافرجام در ژوئیه همان سال که گولن را به سازماندهی آن متهم کرد، سرکوب گسترده را تشدید کرد. این جنبش هرگونه دخالت در کودتا یا هرگونه فعالیت تروریستی را انکار میکند.
مقامات ترکیه در سال ۲۰۲۵، ۱۶۰۱ نفر را به عنوان بخشی از سرکوب مداوم جنبش گولن دستگیر کردند .
تعداد پروندههای در حال بررسی ترکیه نیز در سال ۲۰۲۵ به شدت کاهش یافت و از حدود ۶۶۰۰۰ به ۲۳۰۰۰ رسید که نشاندهنده پردازش سریعتر و تعداد کمتر درخواستهای جدید است. در عین حال، درخواستهای مکرر شهروندان ترکیه افزایش یافت که نشان میدهد سهم فزایندهای از متقاضیان، افرادی هستند که از قبل در اروپا بودهاند و نه تازه واردان از ترکیه.
طبق سیستم جدید، افرادی که به طور غیرقانونی وارد اتحادیه اروپا میشوند، میتوانند طی یک فرآیند غربالگری که تا هفت روز طول میکشد، تحت بررسی هویت، امنیت و بیومتریک قرار گیرند. متقاضیانی که بعید به نظر میرسد از حمایت برخوردار شوند یا خطر امنیتی محسوب میشوند، میتوانند به رویههای تسریعشده در نزدیکی مرزهای خارجی اتحادیه اروپا هدایت شوند، جایی که ممکن است درخواستهای آنها ظرف ۱۲ هفته پردازش شود.
مسئله این نیست که آیا هر متقاضی ترک واجد شرایط پناهندگی است یا خیر، بلکه این است که آیا رویههای تسریعشده میتوانند به طور قابل اعتمادی افرادی را که واجد شرایط هستند، قبل از رد شدن و بازگشت، شناسایی کنند.
دیدهبان حقوق بشر همچنین به طور گستردهتری از پیمان اتحادیه اروپا انتقاد کرده است . جودیت ساندرلند، مدیر وابسته به این گروه در اروپا و آسیای مرکزی، گفت که این پیمان «ضربه محکمی به حق پناهندگی وارد میکند» آن هم در زمانی که اروپا باید از حقوق بشر دفاع کند.
مگنوس برونر، کمیسر مهاجرت اتحادیه اروپا، از این اصلاحات دفاع کرد و گفت که این اتحادیه «برای اولین بار» یک سیستم جامع اروپایی دارد که به کشورهای عضو کنترل بیشتری بر ورود، اقامت و خروج افراد میدهد.
طبق گزارش این آژانس، درخواستهای شهروندان ترکیه در کشورهای عضو اتحادیه اروپا (EU+) در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۰ درصد کاهش یافته و از ۵۵,۶۷۸ مورد در سال قبل به ۳۳,۲۰۲ مورد رسیده است. کشورهای عضو اتحادیه اروپا شامل کشورهای عضو اتحادیه اروپا، ایسلند، لیختناشتاین، نروژ و سوئیس میشوند.
شهروندان ترکیه هنوز حدود ۴ درصد از کل درخواستهای پناهندگی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا را تشکیل میدهند و ترکیه را پس از افغانستان، ونزوئلا، سوریه و بنگلادش، به یکی از پنج کشور مبدا اصلی تبدیل کردهاند.